وبگردی در و بلاگها و سایت روستاهای رابر

ب

ازی های محلی، بخشی از هر فرهنگ محسوب می شوند که متناسب با وضعیت اقلیمی و فرهنگی هر منطقه طراحی شده اند و این بازیهای بومی محلی قابلیتهای بالایی در ایجاد نشاط و شادی واقعی در کودکان و نوجوانان دارند.
مطالعه و معرفی این بازی ها از آن جهت حائز اهمیت است که می تواند هم به ما دانشی درخصوص داشته های فرهنگی مان بدهد و هم مهمتر از آن، فرصتی فراهم کند که با کسب آگاهی بتوانیم در زندگی امروز خود و کودکانمان از انها استفاده کنیم و از شادی و نشاطی که بخش جدایی ناپذیری از این بازی هاست بهره مند شویم.

بازیهایی که تنها یک بازی نبودند بلکه مدرسه ای برای کسب تجربه، ورزیدگی، شجاعت، معرفت، تدبیر و یادگیری راه و رسم زندگی گروهی و تقابل با حوادث و پیش آمدها و تعامل با طبیعت بودند، بازیهایی که شجاعت، دلاوری، مردانگی، تواضع و فداکاری یاد می داد.

اما امروزه کودکی را نمی توانی بیابی که گاهی در دورافتاده ترین روستاها از بازیهای کامپیوتری یا بازیهای روی گوشی های موبایل خبر نداشته و یا حداقل اسمش را نشنیده باشد.

بازیهای پرتحرک و با نشاط در بین کودکان و نوجوانان، جای خود را به بازیهای کم تحرک و مضر کامپیوتری داده است.

متاسفانه این مسئله مشکلات عدیده ای برای کودکان و نوجوانان از جمله تنبلی، چاقی و خشونت را به همراه دارد، و در نهایت تاسف نسل جدید از انجام بازی‌های شاد و پرتحرک بومی محروم‌اند و امروزه به دلیل شرایط زندگی شاهد فراموشی آن بازیها هستیم.
باید با اجرای بازی‌های بومی و محلی، نسبت به احیای فرهنگ بومی منطقه‌ای در نسل جدید، کاهش گرایش به بازیهای رایانه ای و ایجاد شادی و نشاط در کودکان و نوجوانان اقدامات لازم انجام شود.
به گفته روانشناسان بازیهای رایانه ای خشن، بزن بکش، رانندگی های سریع و… ذهن کودک را تخریب و او را ضداجتماعی، قانون شکن و عصبی بار می آورند و این تغییرات برای همیشه در آنها باقی خواهد ماند.

حال آنکه بازیهای بومی و محلی ورزشهایی هستند که نه تنها جسم کودک و نوجوان و بزرگسال را سالم نگه می دارد، بلکه در پرورش ذهن و اجتماعی شدن افراد نیز بسیار موثر هستند.

استفاده بیش از حد از بازیهای رایانه‌ ای نوعی وابستگی ایجاد می‌کند که منجر به خستگی، کسالت بیش از حد، افسردگی، بی‌اشتهایی، کندی کلامی و اختلال حرکتی می‌شود.

در کنار آثار مخرب روحی بازی‌های رایانه‌ای، کار با این وسیله مشکلات و عواقب جسمی نیز برای استفاده کنندگان به دنبال دارد.

چرا که کودکان در هنگام بازی به صورت مداوم به صفحه کامپیوتر خود خیره می‌شوند و چشمانشان از نظر بینایی دچار عوارض می‌شود.

بازیهای محلی روستای زمین انجیر: روستای زمین انجیر مثل سایر نواحی کشور دارای بازیهای محلی بوده و بعضاً منحصر بفرد می باشند و در قسمت زیر سعی میکنیم برخی از این بازیهای محلی را نام برده و در معرض بینندگان محترم قرار دهیم.
بازى‌هاى محلی روستای زمین انجیر و برخی روستاهای توابع رابر عبارتند از:وسطی، الک و دولک ، دوغل بازی، اسم و فامیل ، فوتبال سه سنگی، ششو، پنجو، ششخانه، بازی وسایل جنگی ، دوازده خون، گوبازی ، گرگم به هوا، پلنگ بازی، عمو زنجیر باف ، فایم باشک، شاه و دزد با کبریت، تیله بازی، ننه پیرزالو و….

 در زیر شرح قسمتی از بازیها را برای خوانندگان محترم داده و خواهشمند است  ما را در تکمیل این قسمت یاری فرمایند تا در روزهای آتی بازیهای یگری را شرح دهیم.

 شرح بازی پنجو

این بازی مکان و لوازم مخصوصی را نیاز ندارد و در هرجایی قابل اجرا است . . بازیکن ها  ۲ نفر باشند . ۵ عدد سنگ صاف را انتخاب کنید و بازی را شروع کنید . بهتر است بازی کن‌ها به صورت  رو در رو روی زمین بنشینند. این بازی مراحل مختلفی دارد که پنج مرحله آن اصلی و بقیه مراحل به تناسب این که در کجا انجام می شود اضافه یا کم می‌شود .

مرحله اول یا یک قُل بازیکن ابتدا سنگ‌ها را با فاصله روی زمین می‌ریزد . یک سنگ را انتخاب کرده آن را به هوا پرت می‌کند قبل از پایین آمدن آن باید یک سنگ را با همان دست از زمین بردارد وبا همان دست سنگ دوم را هم بگیرید . سنگ را کنار گذاشته  ویا در سنگ نگه می دارد و سنگ بعد را برمی‌داریم . این کا ر را دانه دانه ادامه می‌دهد تا هر چهار سنگ از زمین برداشته شود .

در مرحله دو قُل مثل مرحله اول سنگ به هوا پرت می‌شود اما قبل از پایین آمدن دو سنگ را باهم از زمین برمی‌داریم وسنگ قبلی را با همان دست می‌گیریم و بازی تا پایان با برداشتن دو سنگ انجام می‌شود .

در مرحله سه قُل قبل از پایین آمدن سنگ اول سه سنگ را باهم از زمین بردارید و در مرحله چهار قُل قبل از پایین آمدن سنگ اول چهار سنگ را باهم از زمین بردارید .

مرحله پنج قُل : پنج سنگ را با هم در یک مشت بگیرید یک سنگ را به هوا پرتاب کنید ، قبل از پایین آمدن ، پنج سنگ را با هم به زمین بگذارید.درپرتاب دوم باید قبل از پایین آمدن سنگ مجدداً همه سنگ‌ها را با یک دست بردارید .(بذار وبرچین)

مرحله ششم سنگها را به هوا پرتاپ می کند و وقتی سنگها را دانه دانه بر می دارد نباید به هم بخورد و به قول معروف مرحله نشکن است

مرحله هفتم سنگها را به هوا پرتاپ می کند و وقتی سنگها را دانه دانه بر می دارد حتما باید در دستش به هم بخورند که این مرحله را مرحله بشکن  بشکن می گویند

برخی افراد به جای مرحله ۷و۸ این دو مرحله زیر را انجام می دهند

  آبشاربشکن و نشکن: یک دست را مثل آبشار روی زمین بگذارید طوری که نوک انگشت‌ها روی زمین قرار گیرد سنگ‌ها را از انتهای مچ روی زمین بغلطانید . در مرحله بشکن باید بتوانید با هر سنگ ، سنگ بعدی را هدف قرار دهیدتا برنده این مرحله شوید . در مرحله نشکن باید طوری سنگ‌ها را رها کنید که به سنگ قبلی نخورد تا برنده این مرحله شوید .

البته مراحل دیگری را هم به دلخواه میتوان افزود مثل لانه گرگی،مرحله ای است که فرد دست چپ خود را بر روی زمین به صورت یک لانه گرگ قرار اده و سنگها را درجلوی دست چپ ریخته و باید یک سنگ را به هوا پرتاب کنید ، قبل از پایین آمدن ، یکی از  سنگها  را با با نوک انگشت به طرف لانه گرگ  ضربه میزند. و هر سنگ را باید در طی دو مرحله وارد لانه کند  وقتی تمام سنگها را به این منوال وارد لانه شدند، آنگاه دست خود را از روی سنگها براشته و  سنگ به هوا پرت می‌شود و قبل از پایین آمدن سنگ ، چهار سنگ را باهم از زمین بردارید .

  اتل متل توتوله

به این صورت است که پاها را دراز کرده و شعر مخصوص آن خوانده می‌شود و با هر ضرب آهنگ شعر دست روی یک پا می‌رود و در پایان شعر پایی که شعر روی آن پایان می‌پذیرد به عنوان بازنده انتخاب می‌شود واین کار تا باقی مانند یک پا ادامه می‌یابد. شعر اتل متل به این صورت است:
اتل متل توتوله
گاو حسن چه جوره
نه شیر داره نه پستون
شیرشو بردن هندستون
یک زن کردی بستون
اسمشو بزار عم‏ قزی
دور کلاش قرمزی
هاچین و واچین
یه … پا … تو … ورچین.

اسم فامیل

اسم فامیل یک نوع بازی است که با قلم و کاغذ انجام می‌شود. تعداد مجاز شرکت کنندگان در این بازی نامحدود است. در این بازی شرکت کنندگان ابتدا روی کاغذ جدولی رسم می‌کنند که ردیف اول آن مواردی همچون نام ، نام خانوادگی، شهر، کشور، نام غذا، نام میوه، نام اشیا، نام حیوان، و غیره نوشته شده‌است. در مرحله بعد شرکت کنندگان روی یکی از حروف الفبا توافق می‌کنند و با شروع بازی سعی می‌کند تمامی ستون‌های جدول را به نحوی پر کنند که با حرف مشخص شده آغاز شود. این کار با سرعت و مخفیانه انجام می‌گیرد. اولین نفری که تمام موارد را پر کرد استوپ می‌گوید و بقیه باید دست از پر کردن ستون‌ها ب‌کشند. سپس هر کلمه نوشته شده ستون به ستون مقایسه می‌شود و به هر گزینه امتیاز داده میشود. امتیاز دهی معمولا به این شیوه‌است که اگر کلمه نوشته شده در هر ستون منحصر بفرد باشد و فقط یک نفر آن را نوشته باشد ۱۰امتیاز و اگر کلمات نوشته شده در هر ستون مشترک باشد به هر نفر ۵ امتیاز و اگر کلمه‌ای نوشته نشده باشد امتیازی به فرد تعلق نمی‌گیرد. جمع امتیاز ستون‌ها امتیاز فرد در آن مرحله را مشخص می‌کند. پس از چند دور بازی به این شیوه نتایج مجموع شمرده می‌شود و برنده تعیین می‌شود.

کلاغ‌پر

بازی را از یکنفر شروع کرده و او با نام بردن اسم حیوانات و گاهی وقتها اشیا و یا آدمها، مهارت کودکان در زمینه تشخیص پرندگان از سایر موجودات را تقویت می‌کند. به این ترتیب که بچه‌ها به صورت حلقه‌ای گرد هم می‌آیند و انگشت اشاره خود را در مرکز دایره قرار می‌دهند و با شنیدن نام پرنده دست خود را به نشانه پرواز بلند می‌کنند و کسی که اشتباها در موردی غیر از پرندگان دست خود را بلند کند بازنده‌است و از حلقه مسابقه خارج می‌شود و این روند تا باقی ماندن یک نفر ادامه پیدا می‌کند. لطافت این بازی به اجرای سریع و ابراز هیجان کودکان و نوجوانان می‌باشد.

وسطی

تعداد شرکت کنندگان در این بازی، محدودیت ندارد. کودکان هر چندنفر که باشند، دو دسته می‌شوند و مشخص می‌کنند که اول کدام گروه، وسط باشد.
گروهی که وسط نیست، هم دو دسته می‌شود و هر دسته در یک طرف زمین بازی قرار می‌گیرد. آن ها توپی را از یک طرف به طرف دیگر پرتاب می کنند تا به یکی از افراد وسط بخورد. افراد وسط هم سعی می‌کنند با جا خالی دادن نگذارند توپ به آن ها بخورد. هر کس توپ به او بخورد، از بازی بیرون می رود. اگر کسی توپ را بدون تماس با بدن خود یا زمین در هوا بگیرد (گل بگیرد)یا(بل بگیرد) در برابر هر بل می‌تواند یکی از یارانش را که از بازی بیرون رفته، دوباره به وسط بیاورد، یا اگر یک بار سوخت، از بازی خارج نشود. پرتاب توپ از این طرف به آن طرف آن‌قدر ادامه پیدا می کند تا چابک ترین و زرنگ‌ ترین فرد در وسط باقی ‌بمانند.و بعد گروهی که وسط نیست، هم دو دسته می‌شود آن ها تا ده مرتبه حق دارد توپ را از یک طرف به طرف دیگر پرتاب می کنند تا به فرد وسط بخورد. فرد وسط هم سعی می‌کنند با جا خالی دادن نگذارد توپ به او  بخورد، در صورت خوردن توپ در این مدت به فرد وسط، بازی با عوض کردن جای وسطی ها با افراد دو طرف زمین ادامه می‌یابد. و در صورت عدم برخورد به فرد وسط زمین تا مدت ده بار ، همه ی اعضای گروه دوباره وسط زمین قرار میگیرند و یک امتیاز به گروه تعلق میگیرد و بازی ادامه می یابد.

بازی محلی الک و دولک:
الک دولک یک بازی ایرانی است و انواع متفاوتی دارد. الک دولک یک بازی دست جمعی است که تعداد بازیکنان آن در هر دسته حداقل ۲ نفر می باشد. وسایل بازی از دو آجر و یا سنگ ، یک قطعه چوب به طول  ۱۵ سانتی متر به نام الک و یک قطعه چوب به طول ۱ متر به نام دولک.

برای این بازی باید یک فضای باز و یا یک زمین تقریباً صاف و هموار پیدا کنید.

 شرح بازی : ابتدا بازیکنان بین خود دو نفر را به عنوان سردسته انتخاب می کنند. سپس دو سردسته از طریق یارگیری ، یارهای خود را انتخاب می کنند. در انتخاب یار ، سرعت و قوای جسمانی اهمیت دارد. بعد از یارگیری ، دو دسته بین خودشان قرعه می اندازند تا معلوم شود کدام دسته بازی را شروع کنند. سردسته ای که می خواهد بازی را شروع کند ، چوب کوچک را روی یک چاله ی کوچک یا وسط دو عدد آجر به فاصله یک وجب قرار داده و با سر چوب بزرگ (دولک) که در زیر آن قرار داده، با قدرت به طرف نفرات گروه حریف که در محوطه هستند پرتاب می کند.

در این هنگام دسته مقابل که منتظر پرتاب شدن چوب الک در هوا هستند ، به دنبالش می دوند تا آن را بگیرند. اگر چوب الک را در هوا گرفتند ، بازی به نفع آنها تمام می شودو امتیازهای این گروه در صورت تکمیل نشدن قلعه (هر قلعه شامل۵۰ امتیاز) به حالت صفر در می آیند ولی قلعه ها قابل حذف نیستند  و گروه بازنده بازی را به گروه دوم واگذار می کنند. اما اگر چوب الک را نگرفتند ، یکی از بازیکنان همین دسته ، چوب الک را بر می دارد و از همان محلی که به زمین افتاده است به طرف چاله ای که از آنجا به هوا پرتاب شده ، نشانه گیری کرده و پرتاب می کند. و بازیکن دست به دست، با تمرکز حواس، دولک را در دست می گرداند تا چوب کوچکی را که به طرف چاله اش می آید، با ضربه دورش سازد، اگر نتواند و فاصله ی چوب کوچک با چاله کمتر از قد دسته باشد باز سوخته است و اگر فاصله الک با چاله بیشتر از قد دولک بود به مدت سه بار بر روی الک با دولک در همان محل ضربه زده و در صورت جهیدن الک در هوا بر زیر آن در هوا با دولک ضربه وارد میکند و آن را از چاله دور میکند  توانسته باشد که با ضربه دورش سازد، فاصله را، از چاله با طول دسته می شمارند. دولک فاصله بین الک تا محلی که چوب الک از آنجا به هوا پرتاب شده را اندازه گیری می کند و گروهشان امتیاز می گیرد. ( هر یک بار اندازه دولک ، یک امتیاز است ) بازی دوباره ادامه پیدا می کند تا اگر حدنصاب امتیازها به ۵۰ برسد یک قلعه به حساب می آید هر دسته که توانست حدنصاب قلعه را کسب کند برنده بازی می شود.

بازی شاه و وزیر:

به وسیله جعبه کبریتی توسط گروهی ۵ الی ۱۰ نفره ,که دور آن جمع می شوند  و مشخص می کردند که هر ضلع کبریت چه اسمی دارد مثل( شاه – دزد- وزیر – شیخ )یک طرف شاه، یک طرف وزیر، دو طرف صاف کبریت یکی شیخ و دیگری دزد نامگذاری می شود. وبا نوبت کبریت را بالا پرتاپ   کرده , آن ضلعی که روی زمین می ایستد  مشخصه فردی بود که آن اسم را داشت ، اگر کسی شاه شود و به تخت می نشست باید افراد دیگر پرتاب کنند تا وزیر مشخص شود و تا زمانی که وزیر و شاه مشخص نباشند هر کس هم که دزد شود، مجازاتی ندارد. بعد از اینکه شاه و وزیر مشخص شد، دو نفر بعدپرتاب می کنند هنگامی که دزد بیاید وزیر فوری دزد را می گیرد و نزد شیخ برای حکم می برد. بعد از حکم شیخ (قاضی) شاه دستور می داد تا وزیر , دزد را مجازات کند .او دستور می دهد که چند ضربه شلاق او را بزنند. اگر شاه دلش به حال دزد بسوزد، دستور می دهد مثلاً چند ضربه پنبه ای او را بزنید که وزیر باید او را آهسته بزند و اگر بگوید آتشی باید او را محکم بزند. شاه باید سعی کند تعداد ضرباتی را که دستور می دهد زوج نباشد، اگر زوج باشد یکی را به خود شاه می زنند و همینطور بازی را ادامه می دهند. هنگامیکه کبریت را پرتاب می کنند، اگر طولی بایستد، کسی که آن را پرتاب کرده یکبار دیگر برای جایزه کبریت را پرتاب کند تا یکی از علائم مشخص بیاید _.   

بازی محلی وسایل جنگی:

بازی وسایل جنگی یک بازی قلم‌کاغذی جنگی دو نفره است. در این بازی، دو بازیکن در وسط  کاغذ یک دریاچه ای را رسم کرده و وسایل جنگی خود(ناو،قایق،کشتی ، هواپیما، هلی کوپتر،تانک، موتور،ماشین) را در سمتِ خود روی کاغذ می‌کشند. سپس سعی می‌کنند با یکی از وسایل جنگی خود حریف را نشانه‌گیری کرده و به انها گلوله بزنند.

نوع سادهٔ بازی کشتی‌های جنگی، این‌گونه بازی می‌شود:

۱٫ بازیکنان با رسم یک دریاچه، کاغذ را از وسط به دو قسمت تقسیم می‌کنند و هر یک از آنها در یک سمت قرار می‌گیرد.

۲٫     خودکار آنها باید با رنگهای متفاوت از یکدیگر باشد

۳٫  بازیکنان وسایل جنگی را در سمت خود می‌کشند. با خودکار یا مداد یک نقطه‌/دایرهٔ توپُر که نماد گلوله است بر آن می‌کشد.

۴٫  بازیکن اول از یکی از وسایل جنگی به دلخواه بازی را شروع کرده و نوک خودکار را به حالت متمایل بر روی دایره ی توپر نماد گلوله به گذاشته و با فشار دادن با انگشت خود آن را رها کرده و خودکار بر روی صفحه کاغذ لغزیده شده و خطی بر روی کاغذ کشیده شده و در انتهای خط، دایره توپر(مثلاَ نقطه ش ۱) رسم کرده به نشانه اینکه وسیله جنگی تا این مکان آمده واین بار نوبت حریف می باشد که این عمل را برای یکی از وسایل جنگی خود انجام دهد و پس از انجام توسط حریف ، بازیکن اول دوباره خودکار را روی نقطه ای (ش ۱) گذاشته با فشار دادن با انگشت خود آن را رها کرده و خودکار بر روی صفحه کاغذ لغزیده شده و خطی بر روی کاغذ کشیده میکند و اگر خط کشیده از روی دایره توپر وسیله حریف گذر کرد و باید آن وسیله جنگی حریف را خط زد(به معنای نابود شدن) و اگر عبور نکرد باید در انتهای خط،دایره توپر رسم کرد.

۵٫        وسایل جنگی خشکی مثل موتور ، تانک و… از داخل دریاچه نمیتوانند گذر کنند (اگر گذر کنند به معنای غرق شدن آنهاست)

۶٫        وسایل جنگی هوایی مثل هواپیما یکباره بدون هیچ توقفی در دریاچه  میتوانند از دریاچه عبور کنند ولی نباید داخل آن متوقف شود در صورت توقف به معنای نابودی انهاست.

۷٫        وسایل جنگی مثل کشتی،قایق می توانند از داخل دریاچه گذر یا توقف کنند.

۸٫        برندهٔ بازی بر اساس تعدادِ بیشترِ وسایل جنگی سالم تعیین می‌شود.

نویسنده پورشمس الدین محمدعلی وبسایت زمین انجیر